Beyaz afişler

Rus iç savaşının kazananlarından epey söz ettik. Biraz da kaybedenlere bakalım. Beyaz afişlere mesela.

lenin ve troçki 4

Lenin ve Troçki. Rostov-na-Donu şehrinde bir yayınevinin bastığı 1917 tarihli afiş. Aslında bu çalışma iç savaşın öncesine ait. Ama bence buraya eklenmesinde bir sakınca yok. Bu iyimser afişe eşlik eden şiirde Troçki şöyle sesleniyor Lenin’e: “Canım Vova, yeter sızlandığın, / Nerede yaşayacağımızı düşündün mü? / Kabul etmedi bizi, bu yuvarlak küredeki insan müsveddeleri / Yer yok bize Rus ilinde, / Ama sığışırız dünyanın eksenine.” Devrim tarihine aşina olmayanlara tuhaf gelse de o yıllarda Troçki zaman zaman Lenin’den bile başat bir figür olarak görülüyor. Döneme daha yakından bakmak isteyenlere Rus mizahçı Averçenko’nun Leninnâme’sini öneririm.

lenin ve troçki

1918. “Lenin ve Troçki, hasta Rusya’nın doktorları.”

troçki 3

1918 sonrasına ait yine Troçki’nin başrolde olduğu bir başka karikatür: “İşte o! İşkence ve ölümlerin sorumlusu, kadınların ve çocukların katili!”. Hatırlayan çıkabilir, Yeni Satirikon dergisinde de Troçki’yi hedef alan benzer bir karikatür yayınlanmış, bunun üzerine Çeka’nın peşine düştüğü Averçenko memleketi terk ederek soluğu İstanbul’da almıştı.

lenin ve troçki 2

Beyazlara ait Rus Basım-Yayın Bürosu’nun hazırladığı 1919 yazına tarihlenen daha çarpıcı bir karikatür. Üstte Federatif Sovyet Monarşisi yazısı, ellerinde kraliyet / çarlık alametleriyle Lenin ve Troçki. Devamı şöyle: “EKMEK, BARIŞ, ÖZGÜRLÜK, diye bağırdı devrimden sonra Rusya’ya gelen bu insanlar (Ekim değil, Şubat devrimi kastediliyor – M.Y.) İki yıl geçti aradan ve herkes gördü bu komiser-monarkların ne verdiğini – AÇLIK, SAVAŞ, ÇREZVIÇAYKA.” Çrezvıçayka Sovyetlerin meşhur iç güvenlik örgütü Çeka’nın Rusça’daki kısa söylenişlerinden bir tanesi.

enternasyonal b

Bolşevikler Rusya’yı Enternasyonal’e kurban ediyor. Beyaz Ordu’ya bağlı haber-propaganda ajansı OSVAG’a ait 1919 tarihli afiş. Soldan sağa Kerenski, Uritski, Sverdlov, Zinovyev, Lunaçarskiy, Lenin, Troçki, Kamenev, Radek’in (ve orta altta Rakovski’nin) sıralandığı afişte Stalin’in olmadığı dikkatlerden kaçmıyor. Sol altta Çinli ve Letonlar (nedenini birazdan açıklayacağım), sağ altta da devrimci denizcileri temsilen birer figürün yanı sıra 30 gümüş karşılığında İsa’yı ele veren Yehuda da tabloda kendine yer bulanlardan. Söz konusu isimlerin önemli bir bölümünün Yahudi olduğunu, Beyazların Ekim devrimine bakışını ele veren ayrıntılardan biri olarak bir kenara not etmekte yarar var. Ne var ki, antisemitizmin sonraki yıllarda Sovyetler Birliği’nde de, üstelik en üst yönetim kademesinde, kendine epeyce yer bulduğunu unutmamak lazım.

troçki 5

“Sovdepya’da barış ve özgürlük”. 1919 tarihli bir başka OSVAG çalışması. Sovdepya nedir derseniz… Sovyet ve deputat (vekil) kelimelerinden türetilen bu adlandırma Sovyet iktidarına karşı olanlar tarafından iç savaş sırasında ve sonrasında sıkça kullanılıyor ve olumsuz çağrışımlara sahip. Afişte Troçki Kremlin duvarları üstüne çöreklenmiş bir şeytan olarak resmediliyor. Kremlin’in kapısında ise iskelet yığınları üzerinde yine Çinli askerler ve denizciler geleneksel Rus görüşüne sahip, elleri kolları bağlı birine (muhtemelen köylü) silah doğrultuyor.

Çinli meselesini açıklayalım. Rus iç savaşında Bolşeviklerin safında çarpışan Çinli müfrezeler var. Bunlardan bazıları karatelnıy otryad olarak tabir edilen cezalandırma birliklerinde yer alarak Bolşeviklerin meşhur prodrazvyorstka politikasının uygulayıcısı olmuşlar. Kendi belirlediği şartlar çerçevesinde köylülerin elindeki tahıla el koyma politikası yani. Aşağıdaki afiş de (1919, OSVAG) bunu hedef alıyor. Altındaki yazı şöyle: “Letonlardan ve Çinlilerden kurulu bolşevik cezalandırma birlikleri işte bu şekilde ekmeğe zorla el koyuyor, köyleri tarumar ediyor, köylüleri kurşuna diziyor.”

çinliler

sovdep işçisi

“Sovdepya’da mutlu bir işçi.”

işçi sorunu nasıl çözüldü

“Sovdepya’da işçi sorunu işte böyle çözüldü.”

0_ebeb3_a81a79db_XXXL

1919. Rus Basım-Yayın Bürosu imzalı bir nispeten mütevazı bir afiş. Bir din adamı ve köylü üstünde “Karşıdevrimciler” yazılı bir haça asılmış. Altta ise Bolşeviklerin meşhur sloganına atıf yapan şu yazı: “Bolşeviklerin Barışı, Ekmeği, Özgürlüğü.”

prodrazverska

Prodrazvyorstka üzerine 1918 tarihli bir başka afiş: “Bolşevikler Kazak stanitsasında (köyünde) işte böyle efendilik taslıyor.”

kilise

Yine Çinli – Rus karşılaşması üzerine bir afiş. “Tam bir serseri ve haydut olan denizciler bile Tanrı’nın haçından korktular. Bunun üzerine komiserler Çinlileri çağırdı. Onlar da elleri bile titremeden papazı kurşuna dizdi. Bu olay Moskova’da oldu.”

işçilerle el sıkışma

1919, OSVAG. Beyaz Ordu askeri el sıkıştığı işçiye General Denikin’in sözlerinin yazılı olduğu bir duvar gösteriyor. Solda yine Denikin’in “işçi sorunu” ile ilgili bir yazısı, sağda “İşçiler!” hitabıyla başlayan bir başka yazı. Denikin’in söyledikleri ise çok ilginç: “Eski düzene dönmek, sınıfların ve zümrelerin çıkarlarını savunmak değil, herkes için yeni, aydınlık bir yaşam kurmak amacıyla yola çıktık, hem sağcılar, hem solcular, hem kazaklar, hem köylüler, hem de işçiler için.”

intikam

Oldukça fantastik bir çalışma. Ana başlığı Kısas veya Ceza olarak çevirmek mümkün. Beyaz Rus ordusu Ortodoksluğun savaşçı meleği Mihael’in de yardımıyla Lenin’i ve yoldaşlarını cehenneme sürüyor. Devrimciler zebanilerin ellerinde işledikleri günahın cezasını çekiyor: Tecavüz, soygun, yalan, küfür, Kutsal Rus iline ihanet vb. vb.

troçki 2

Troçki hakikaten de Beyaz afişlerin yıldızı. Burada İsa’ya ihanet ederek onu ölüme gönderen Yehuda’yla bir tutuluyor.

Son olarak iç savaş sonrasında, yanılmıyorsam 1926’da Paris’te bir mülteci mizah dergisinde yayınlanan bir karikatürü paylaşayım. Aslında apayrı bir postu hak ediyor bu karikatürler. Ama eski Beyaz ordu mensuplarının o dönemdeki ruh halini yansıtması bakımından bu diziye de eklenebilirler.

Mültecilerin tümünün Beyaz harekete mensup olmadığını hatırlatmakta fayda var. Her zaman olduğu gibi burada da son derece karmaşık bir tablo söz konusu. Ama açık olan bir şey var ki, bu insanlar kendilerine ve trajedilerine gülmeyi biliyor.

nasıl

“Rusya’ya nasıl geri döneceğiz?”

“(1) Sayın Profesörlere göre böyle (koltuk altlarında planlarla), (2) Askerlere göre böyle (3) Toprak sahiplerine göre böyle (4) Es-erlere göre böyle (Sosyalist Devrimciler) (5) Halbuki dönüşümüz, artık bolşevikler olmadığında (ortadan kalktığında), basitçe işte böyle olacak.”


Kaynaklar:

http://propagandahistory.ru/134/Grazhdanskaya-voyna-v-Rossii–Plakaty-belykh–CHast-I/
http://trinixy.ru/52576-plakaty-vremen-grazhdanskoj-vojny-80-foto.html
http://statehistory.ru/642/Plakaty-krasnykh-i-belykh-vremyen-Grazhdanskoj-voyni/
http://statehistory.ru/2173/Plakaty-belykh-vremyen-Grazhdanskoy-voyny/
http://ibigdan.livejournal.com/14003845.html
http://topwar.ru/8232-plakaty-belyh-vremen-grazhdanskoy-voyny.html
https://vk.com/photo-524993_141071251
http://humus.livejournal.com/4155084.html
http://humus.livejournal.com/3215115.html
http://humus.livejournal.com/3217288.html
http://softsalo.com/antisovet/005_anti.html