Sisteki Kirpi

Rus canlandırmacı Yuri Norşteyn’in çektiği Masalların Masalı (Skazka skazok) ve Kerjenets Savaşı (Seça pri Kerjentse) filmlerinden söz etmiştim. Birkaç gün evvel bir arkadaşım sanatçının en önemli ve belki de en iyi yapıtına, yani Sisteki Kirpi‘ye hiç değinmediğimi hatırlattı.

Norşteyn, Rusça adıyla Yojik v tumane‘yi 1975’te çekmiş. Rusya’daki popülaritesinin aradan geçen kırk yılda bir gram bile eksilmediğini rahatça söyleyebilirim. Dünyada da durum buna benzer. Japonların Laputa Canlandırma Festivali’nin 2003 ayağında oluşturulan gelmiş geçmiş en iyi animasyonlar listesinin bir numarasında görüyoruz Yojik v tumane‘yi (İkinci sırada yine Norşteyn’in Nâzım Hikmet’in şiirinden yola çıkarak çektiği Skazka skazok var).

Hiçbiri boşuna değil. Canlandırma tekniği, renk, doku, seslendirme, müzik ve elbette hayvancıklar… Hepsi harikulade.

Filmin yapımcısı Soyuzmultfilm Youtube’a Rusça orijinalini yüklemiş, maalesef altyazısız.

Sisteki Kirpi‘yi Filmi Alkışlarla Yaşıyorum sitesinde daha düşük kalitede ama en azından Türkçe altyazıyla izlemek de mümkün.

Filmi söz konusu siteye ben yüklemedim ama o altyazıyı 2007 senesinde taptaze (ve tabii ki yontulmamış) Rusçamla ben oluşturmuştum. Çeviri dönmüş dolaşmış, anonim halde kendini orada bulmuş. Buna gücendim diyemem. Zira ben de çeviriyi yaparken Norşteyn’e ya da yapımcıya danışmamıştım. 2008’de Suzdal Canlandırma Festivali’nde yanına gidip tanıştığımda da filmlerinin Türkiye’de beğeniyle izlendiğini söylemekle yetinmiştim.

Norşteyn bir Türk öğrenciyi karşısında görünce lafın Nâzım Hikmet’e gelmesi uzun sürmemişti. Vera Tulyakova-Hikmet’le ilk karşılaşmalarını ve Nâzım’ın “saçları saman sarısı, kirpikleri mavi” mısralarını hatırlayıp daha kendisine tanıştırılmadan kadını nasıl tanıdığını anlatmıştı.

Bunu neden anlatıyorum: Alkışlarla Yaşıyorum’da (ve de ekşisözlük’te) filmin altına düşülen yorumları okuduğunuzda bir anlama/anlaşılma tartışması döndüğünü görüyorsunuz. Bir izleyici şöyle demiş mesela:

İzlediğimden beri filmin tam çözümlemesini aradım da bulamadım.Baya da merak ettim.Tahminimce dönem koşullarıyla ilgili gibi anlatılan.Bulan çıkarsa hayrına paylaşsa şahane olur.

Bir başkasının yorumu da şu:

“ben bişey anlamadım. öyleyse ödülü hakediyor.”

Halbuki aslında “anlaşılacak” bir şey yok. Ya da bizdeki sinema izleyicisinin daha aşina olduğu bir ifadeyle “mesaj” diyelim. Norşteyn’in filmleri büyük oranda edebiyatı gözle görmekten ve elle göstermekten ibaret [1]. Ve bunu da aceleye getirmeden, sabırla, ustalıkla yapmaktan [2]. Şiirdeki tariften yola çıkarak bir kadını ancak böylesine usta bir göz tanıyabilirdi.

Sisteki Kirpi Sergey Kozlov’un (1939-2010) aynı adlı masalından uyarlanmış. Kozlov aynı zamanda filmin senaristi. Masalı okuduğunuzda kendisinden başka hiçbir şeyi simgelemeyen, dönemle, şu veya bu mesajla alakası olmayan, ama estetik değere sahip bir dizi suret ve durum görüyorsunuz ki, bu da tam Norşteyn’lik bir malzeme. Bu demek değil ki, karşımızda felsefi açıdan “boş” bir metin var. Hayır. Kirpinin şaşkınlığı, kendini içinde bulduğu durum ve sonrası elbette üzerinde düşünülmeyi hak ediyor. Ama ana dili Türkçe olan izleyicinin ülkenin yıllar yılı içinden geçtiği siyasi ve dini karmaşa sonucunda iyice sünen ve estetik elastikiyetini kaybeden zihnine uygun, deşifre gerektirecek bir “mesajı” kesinlikle yok.

Kozlov’un masalları ne yazık ki Türkçeye çevrilmemiş. Ama elimizde muhteşem bir canlandırma var. İzleyip keyfine varalım.

[1] Norşteyn filmlerini elleriyle yaptığını her fırsatta belirtir.

[2] Sanatçının Gogol’ün Palto‘sundan uyarladığı ve 1980’lerin ortalarından beri üzerinde çalıştığı bir filmi daha var.

Reklamlar

Hakkında Mustafa Yılmaz
Rusça çevirmeni.

Eklemek istediğiniz şeyler varsa...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: