Bugün bizde pek az ilgi görse de aslında klasik Rus edebiyatının devlerinden biridir Mihail Saltıkov-Şedrin. En önemli yapıtlarından birkaçı Milli Eğitim Bakanlığı’nın desteğiyle 1940’ların ikinci yarısından itibaren Türkçe’ye kazandırılmış. 1980’lerden sonra Mazlum Beyhan aynı yapıtları -üzerine yenilerini eklemeden- bir kere daha çevirmiş. Dilimizin Şedrin’le tanışıklığı bundan ibaret.

Halbuki Aziz Nesin’den Samed Behrengi’ye, bir dönemin sol eğilimli pek çok yazarının sanatına derin etki yapmış, yarattığı tipler Nesin’in öyküleri aracılığıyla Yeşilçam’a kadar ulaşmış bir yazar. Tıpkı Gogol gibi.

Kendi memleketinde de diğer klasiklere nazaran daha az okunmasına rağmen Rus sinemasına, tiyatrosuna ve elbette canlandırmasına epey malzeme vermiş. Sovyetlerin aziz mertebesindeki yazarlarından biri olması itibariyle, aslen büyükler için yazdığı masallar bol bol çizgifilme uyarlanmış.

Bunlardan biri Valentin Karavayev’in 1979 tarihli uyarlaması Premudrıy Peskar, yani Bilge(ler bilgesi) Kaya Balığı. (Dilimizin kaya ile ilişkilendirdiği bu balığı Rusların kumdan (pesok) yola çıkarak adlandırdığını geçerken belirteyim). Saltıkov-Şedrin bu masalı, Çar II. Aleksandr‘ın Narodnikler tarafından öldürülmesi ve bunu takip eden olaylardan birkaç yıl sonra yazmış.

Hatırlayanlar çıkabilir, Karavayev’in adını Mumu bahsinde eleştirel bir tonda anmıştım. Mumu’nun sadeliği ve insancıllığı, politika ve tarihin ağır bastığı Kaya Balığı’ndan daha çekici gelse de, Karavayev’in bu kez çok daha iyi bir iş çıkardığını itiraf etmem lazım.

Saltıkov-Şedrin’e özgü karanlık filme dört dörtlük yansıtılmış. Öyle ki, pek çok Rus Youtube’a bıraktıkları yorumlarda çocuk yaşta izledikleri filmin etkisinden uzun süre çıkamadıklarını yazmış. Vladimir Martınov’un oldukça başarılı müzikleri de bu etkiyi arttırmışa benziyor.

Masalın dilimizde 1946 ve 1981‘de iki kere yayımlandığını hatırlatayım, edinmek isteyen çıkabilir. Video İngilizce altyazılı.

Reklamlar