Kendi kaleminden Hasan Ali Ediz

Rus edebiyatının bizde tanınmasında en çok emeği geçen üç isim saymak istesek bunlardan biri muhakkak Hasan Ali Ediz olur. Puşkin, Gogol, Tolstoy, Dostoyevski, Turgenyev, Çehov, Gorki, Kuprin, Zoşçenko, Averçenko, İlf-Petrov, Lenç, Zozula… Onlarca çeviri, onlarca tanıtıcı yazı. Ne var ki, bu büyük çevirmenimizin hayatına dair bildiklerimiz kırıntı niteliğinde.

Mehmet Seyda’nın 1960’ların sonunda hazırladığı Edebiyat Dostları röportaj derlemesi tam bu sırada imdada yetişiyor. Kitaptaki yazılardan biri Hasan Ali Ediz’e ayrılmış. Mehmet Seyda’nın zaman zaman araya giren yorumlarıyla Ediz kendini anlatıyor.

Sırf kütüphane ve sahaflarda kalmasın, İnternet üzerinden de erişilebilsin diyerek birkaç not düşmeyle birlikte buraya almayı uygun gördüm. Hasan Ali Ediz çevirilerini sevenler ve Türk-Rus edebi ilişkilerinin tarihine meraklı olanlar için ilginç olacağını umuyorum.

Mete Tunçay’ın Türkiye’de Sol Akımlar kitabının 1925-1936 dönemini kapsayan ikinci cildinde, Türkiye Komünist Partisi içindeki iktidar mücadeleleri, tutuklamalar, hapis cezalarıyla örülü bir bağlamda sık geçer Hasan Ali Ediz’in adı. Hayat hikayesinin ilgi çekici yönlerinden biri Nazım Hikmet’le yaşadığı çatışma ve küslük. Benerci Kendini Niçin Öldürdü?‘de esas oğlana ilk taşı atan Somadeva karakterinin Hasan Ali Ediz’i temsil ettiği söylenir.

Ediz’in de eli armut toplamamış. Örnek: 1941 tarihli Zoşçenko çevirisi Çarın Çizmeleri. Kitap için hazırladığı sunuşta kendinden önceki Zoşçenko çevirilerinden bahsederken her nasılsa Nazım Hikmet’i atlayıveriyor. Halbuki bunlar Hikmet’in gurur duyduğu, yıllar sonra bile sevgiyle andığı çeviriler. Mehmet Seyda’nın kitabındaki yazıda da Ediz Nazım Hikmet’in adını sadece bir kere telaffuz eder. Filanca yeri ziyaret edenler arasında o da vardı der ve geçer.

Yazıda Ediz’in Balkan Savaşları içinde geçen çocukluğu, Sırp, Boşnak ve Yahudi çocuklarıyla ve dilleriyle ilişkileri, sonradan kitabını çevireceği Drina Köprüsü üzerinde oynayışı, ailecek İstanbul’a göç etmeleri, edebiyat merakının kökleri, kültürel açıdan onu besleyen kişiler ve yapıtlar, İttihatçıların Yeni Mecmuası ve burada çıkan Refik Halit ve Ruşen Eşref imzalı, Türkçe’deki ilk Dostoyevski çevirileri, tıbbiye günleri, sosyalizmle tanışması, memleket aydınının sosyalizm merakının kökleri, 1937’den itibaren yazın hayatına atılışı, Amerikalı yazar O’Henry’in öykülerini Rusça’dan çevirmesi gibi pek çok ilginç ayrıntı var.

Ediz’in bir sürü konuya da hiç girmediği dikkatlerden kaçmıyor. Moskova yılları, Türkiye’ye döndükten sonra TKP içinde yürüttüğü faaliyetler, tutuklanması, hapislerde yatması, 1930’ların ilk yarısında parti içindeki mücadele ve ikinci yarısında politikadan tümüyle uzaklaşmasına dair neredeyse hiçbir şey yok.

Hasan Ali Ediz’in 1940’larda ve 50’lerde komünist kalıp kalmadığı benim için merak konusudur. O yıllara ait Zoşçenko (At Hırsızı, 1958) ve Averçenko (Sahtekarsız Memleket, 1955) çevirileri bana hep bu sorunla bir şekilde ilgiliymiş gibi gelir. Zoşçenko çevirisinin önsözünde, yazarın SSCB’de uğradığı baskılardan söz etmekten çekinmez. Hatta partiye karşı Zoşçenko’yu savunur. Averçenko çevirisi ise yazara memleketinde uygulanan edebi ambargonun hiçe sayılmasıdır başlı başına. Acaba Ediz’in nereden aklına geldi Averçenko öyküleri çevirmek? Va-Nu mu teşvik etti? Aziz Nesin’in ikna ettiği Yusuf Ziya Ortaç’ın siparişi miydi? Bir gün öğreniriz belki. Bu edebiyat dostuyla ilgili elde şimdilik sadece aşağıdaki yazı var.

IMG_2108 IMG_2107 IMG_2106 IMG_2105 IMG_2104 IMG_2103 IMG_2102 IMG_2101 IMG_2100 IMG_2099 IMG_2098 IMG_2097 IMG_2096 IMG_2095

Reklamlar

Hakkında Mustafa Yılmaz
Rusça çevirmeni.

One Response to Kendi kaleminden Hasan Ali Ediz

  1. Ayşım says:

    Hasan Ali Ediz ile bilgi ararken paylaşımıza denk geldim. Emeğiniz için çok teşekkür ediyorum. Sayenizde farklı bilgiler öğrendim.

Eklemek istediğiniz şeyler varsa...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: