[ÖNEMLİ NOT: Yazıda yer alan “Masalların Masalı” hariç, youtube bağlantıları artık çalışmamaktadır. Anladığım kadarıyla çizgifilmlerin yayın hakkını elinde bulunduran şirket bir süre önce youtube’a başvurarak videoları kaldırtmış.]

Nazım Hikmet’in Sovyetler Birliği yıllarında senarist sıfatıyla sinema sektörüne ürün verdiği bilinen bir olgu. Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku tabir edilen ülkelerde ustanın imzasını taşıyan birkaç film var. Ancak bu yazının konusu bu filmler değil, Nazım’ın yapımlarına bizzat katıldığı veya ölümünden sonra eserlerinden yola çıkılarak çekilen çizgi filmler olacak.

Tespit edebildiğim kadarıyla bu çizgi filmler toplamda 6 adet. Bir tanesi Doğu Almanya’da, bir diğeri Ukrayna’da, kalanlarsa Sovyet Rusya’da çekilmiş. Kronolojik olarak şu şekilde sıralanıyorlar: Vlublonnoye oblako – Sevdalı Bulut (1959), Mir domu tvoyemu – Hanen Barışla Dolsun (1962), Die Verliebte Wolke – Sevdalı Bulut (1975), Skazka skazok – Masalların Masalı (1979), Goluboy myaç – Mavi Top (1984) ve Slipiy padişah – Kör Padişah (1990). Şimdi bu canlandırmalara biraz daha yakından bakalım:

Влюбленное облако – Sevdalı Bulut (1959)

Google aramalarına bakılırsa Sevdalı Bulut’un Alman ve Rus versiyonları geçtiğimiz yıl konunun Türkiyeli meraklılarını bir miktar meşgul etmiş gibi. Yani bilinirliği var. Alman versiyonuna Internette rastlamadım. O yüzden hakkında en ufak bir fikrim bile yok. Ancak Rus versiyonunda gerçekten iyi bir iş çıkarıldığını söyleyebilirim. 1960 yılında Annecy ve Bükreş canlandırma festivallerinde aldıklarının yanı sıra bir de FIPRESCI ödülü var. Rusça vikipedi’de yer alan bir bilgiye göre, Sevdalı Bulut Kruşçev Ottepeli‘nin sanattaki yansımasını işaretleyen çalışmalardan biri olarak değerlendiriliyor.

Çizgi filmde bol miktarda Rusça diyalog mevcut ancak Sevdalı Bulut’a Türkçeden aşina olan izleyici için bu bir sorun teşkil etmez diye düşünüyorum. Yalnız Türkçe orijinaliyle filmdeki hali arasında küçük bir fark gözüme çarptı. Kitabın kendisi elimde yok, bu nedenle kesin konuşmam mümkün değil. Ancak çeşitli Internet sitelerinde yer alan Türkçe versiyonda tavşanın ağzından söylenen “Seven ölmez” cümlesi filmde daha farklı. Filmde bu kısımda anlatıcının ağzından “Başkası için canını veren ölmez” denmiş.

Bir de son not: Filmin yapım ekibinde Vera Tulyakova redaktör olarak yer alıyor. Anlayacağınız Sevdalı Bulut kelimenin tam anlamıyla aşk işi.

Мир дому твоему – Hanen Barışla Dolsun (1962)

Adını Rusça bir deyimden alan bu çizgi film savaş karşıtlığı konusunu işliyor. Ortaçağ, Napolyon, Hitler, Hiroşima… Neredeyse bütün savaş tarihi var içinde. Peki ne eksik derseniz, 1956 Macar Devrimi sırasında Budapeşte’nin Sovyetler Birliği tarafından işgal edilişi yok mesela! Bir seyirci olarak benim yüzümü buruşturan ilk husus bu oldu.

İkinci bir eksisi ise şu: Estetik açıdan bakacak olursak, muhtemelen Ottepel’in sona ermesiyle birlikte nispi özgürlük havasının dağılışından olsa gerek, Sevdalı Bulut’taki o rahatlık bu filmde yok. Daha kanonik, daha doktriner. Sıcaklıktan yoksun.

Bana göre yapımın tek artısı tanıdık bir manzara: Küçük çocuğun alfabeyi öğreniş biçimi. Zira bu çocuk İstanbul’dan mektup‘un keratasından başkası değil!

Canlandırmanın Domuzlar Körfezi Çıkarması ve Küba Füze Krizi‘ne yakın bir tarihte çekildiğini son bir not olarak hatırlatayım.

Сказка сказок – Masalların Masalı (1979)

Masalların Masalı üzerine daha önce şöyle bir yazı kaleme almıştım. O nedenle burada filmden bahsetmek yerine küçük bir anımı nakletmek istiyorum. Bu yazıdan on ay kadar sonra Yuri Norşteyn’le bizzat tanışma şansım oldu. O, Suzdal Çizgi film Festivali’nde jüri üyesiydi, bense seyirci. Yanına gidip kendimi tanıttığımda konunun Nazım’a gelmesi otuz saniye bile sürmedi doğal olarak. Norşteyn o gün, Vera Tulyakova ile nasıl tanıştığını anlatmıştı. Dediğine göre, daha önce fotoğrafını görmediği bu kadını Nazım’ın şiirindeki tariften tanımıştı!

Голубой мяч – Mavi Top (1984)

Nazım’ın “Dünyayı Verelim Çocuklara” şiirinden esinlenerek hazırlanmış bir yapım. Çizgi film tekniği idare eder diyeceğim ama müzikler bir felaket.

Слiпий падишах – Kör Padişah (1990)

Bu çizgi filme video paylaşım sitelerinde rastlamadım. Ne kadar tatmin edici bilmiyorum ama bayun.ru adında bir diafilm sitesinde Kör Padişah’ın 42 adet ekran görüntüsü mevcut. En azından neye benzediğini görmek isteyenler için linkini veriyorum. [Yorumlar kısmına bakın – M.Y.]

Reklamlar